29 Mayıs 1453’te İstanbul’un Osmanlıların eline geçmesi, Bizans’ın başkentindeki imparatorluk yönetimini sona erdirdi. Sonucu anlamak için kuşatmanın iki cephesine, kara surlarına ve Haliç’e birlikte bakmak gerekir.
Boğaz ve kuşatma hazırlığı
II. Mehmed’in 1452’de yaptırdığı Rumeli Hisarı, Boğaz’dan geçen gemiler üzerinde Osmanlı denetimini güçlendirdi. Bizans İmparatoru XI. Konstantinos’un savunması ise surların gücüne ve denizden gelebilecek yardıma dayanıyordu. Bu nedenle ikmal yolları, şehir duvarları kadar önemliydi.
Surlar ve Haliç
Osmanlı topları kara surlarına sürekli baskı kurdu. Savunmacılar hasarlı kısımları onarmaya ve gedikleri tutmaya çalıştı. Haliç girişindeki zincir Osmanlı gemilerinin doğrudan içeri girmesini engelliyordu. Gemilerin bir bölümünün karadan Haliç’e indirilmesi, savunmanın daha geniş bir alana yayılmasına yol açtı. Topçunun açtığı hasar, deniz ablukası ve ardışık saldırılar birlikte değerlendirildiğinde kuşatmanın sonucu daha iyi anlaşılır.
29 Mayıs ve yeni başkent
Son saldırı 29 Mayıs’ta şehrin alınmasıyla sonuçlandı. Fethin ardından II. Mehmed, şehri Osmanlı yönetiminin merkezi hâline getirdi. Yapı faaliyetleri, yeni kurumlar ve nüfusun yeniden iskânı bu sürecin parçalarıydı. Tarihî yarımadada bugün görülen Bizans ve Osmanlı yapılarının yan yana varlığı, başkentin geçirdiği dönüşümü izlemeyi mümkün kılar.
Fetih tarihi ile başkentin dönüşümü
Kuşatma haftalar içinde sonuçlandı. Bir başkentin yeniden işleyen mahalleler, pazarlar ve idari kurumlar kazanması ise çok daha uzun sürdü. Bu ayrım, 1453’ü hem askerî bir olay hem de sonraki kent tarihinin başlangıç noktalarından biri olarak okumayı sağlar.